1.125 yanıt, 5 model, 45 Türkçe soru: Türkiye ayakkabı ve çanta pazarının ilk yapay zekâ görünürlük fotoğrafı

Dikey (sektör): Ayakkabı ve çanta, Türkiye
Yöntem: Beş büyük dil modeliyle (Claude, Gemini, ChatGPT, Perplexity, Grok) yapılan 1.125 yanıtlık tek seferlik/anlık çalışma; her modele 45 Türkçe soru beşer kez soruldu
Toplama tarihi: 21 Ağustos 2026

Anahtar terimler: yapay zekâ görünürlüğü, Yapay Zekâ Görünürlük Puanı, ayakkabı markaları, çanta markaları, yerli ayakkabı, yerli çanta, hakiki deri çanta, sırt çantası, spor ayakkabı, LLM marka önerileri, ChatGPT/Gemini/Claude/Perplexity/Grok marka önerisi, Üretken Motor Optimizasyonu (GEO).

Bu rapor, insanların ayakkabı, bot, spor ayakkabı, deri çanta ve sırt çantası hakkında yapay zekâ asistanlarına sorduğu gerçek Türkçe soruları yeniden üretir ve beş büyük dil modelinin her markayı ne sıklıkla, hangi sırayla ve kaç model genelinde andığını ölçer. Aynı sorular köken kısıtıyla ya da köken kısıtı olmadan okunabildiği ve ayakkabı ile çantanın tek pazarın iki yarısından çok gerçekten farklı iki pazar olduğu görüldüğü için markalar 2. Bölümde tanımlanan sekiz ayrı kesitte sıralandı. Bu, tek seferlik/anlık bir çalışmadır ve 11. Bölümdeki kısıtlar çerçevesinde okunmalıdır.

Bu rapor nasıl okunmalı - görünürlük kalite demek değildir

Buradaki her sayı, bir yapay zekâ asistanının bir markayı anıp anmadığını ve ne kadar erken andığını ölçer. Ayakkabının rahat olup olmadığını, derinin ne kadar dayandığını, fiyatın adil olup olmadığını ya da önerinin doğru olup olmadığını ölçmez. Bir marka çok görünür ama vasat, ya da çok iyi ama görünmez olabilir. Sıralamaları yeni bir keşif kanalındaki bulunabilirliğin haritası olarak okuyun; bundan fazlası değil.

1. Genel Özet

Tek cümlelik çıkarım: Türkiye’nin ayakkabı ve çanta markaları, soru Türk marka istediğinde çok görünür; istemediğinde ise yanıtın azınlığını oluşturuyor. Bu, seride köken kısıtı olmayan rafın yabancı isimlere ait olduğu ilk dikey.

• Ana sıralamada Skechers 83,96 puanla lider. 1.125 yanıtın %18,13’ünde — 204 yanıtta — görünüyor ve beş modelin tamamı tarafından anılıyor. Forelli (81,22) ve Derimod (81,03) onu izlerken Desa (79,65) ve Kinetix (76,80) ilk beşi tamamlıyor. Bu, seride genel tablonun zirvesine yabancı bir markanın çıktığı ilk baskı.
• Ana sıralamada 50 marka barajı geçti; bu, serinin şimdiye kadar ölçtüğü en geniş kadro. Takip edilen 424 markadan 50’si 45 sorunun tamamında %5 bahsedilme barajını geçti: 26 Türk, 24 yabancı; neredeyse tam bir yarı yarıya bölünme. Ortalama puanları 57,8 ve bu 50 markanın 44’ü beş modelin tamamında anılıyor.
• Pazarın iki ayrı rafı var. Yerli marka isteyen 22 soruda barajı geçen 32 markanın 31’i Türk ve yerli isimler bahsedilmelerin %93,9’unu alıyor. Köken kısıtı olmayan 23 soruda ise tablo tersine dönüyor: barajı geçen 70 markanın 46’sı yabancı, yabancı markalar bahsedilmelerin %70,2’sini alıyor ve global kesitin ilk altısı — Skechers, New Balance, Nike, Samsonite, Adidas, Asics — tamamen yabancı. Global kesitte en yüksek sıradaki Türk marka #7’deki Derimod.
• Ayakkabı ve Çanta iki ayrı pazar. Barajı geçen 96 sıra içinde yalnızca 7 marka iki segmentte birden barajı geçiyor. Ayakkabıda Skechers (89,46), Forelli ve Kinetix’in önünde lider; Çantada Manu Atelier (91,79) Desa ve Derimod’un önünde. Çanta rafı daha da kalabalık: 525 yanıtta 56 marka barajı geçerken Ayakkabıda 600 yanıtta 47 marka barajı geçiyor.
• Sorunun biçimi, kaç markanın hiç anılacağını belirliyor. Keşif sorularında 90, özellik sorularında 42, kullanım senaryosu sorularında 27 marka barajı geçiyor. “Hangi markalar iyi?” gibi açık sorular isimleri saçarken “15.6 inç laptop alan sağlam sırt çantası” gibi görev odaklı sorular birkaç isme yakınsıyor ve liderler de değişiyor: kullanım senaryosu kesitinde Samsonite 93,98 ile lider; Skechers ancak üçüncü sıraya ulaşıyor.
• Modellerin yanıt verme biçimleri arasında çok büyük fark var. Grok yanıt başına 14,08 marka anarken Claude Haiku 6,14’te kalıyor. Üstelik pazaryerleriyle yanıt veren tek model Grok: yanıtlarının %73,8’inde Trendyol’u, %51,6’sında Hepsiburada’yı anıyor; ikisi de tüm markaların önünde. Trendyol ana kesitte toplam 180 yanıtta görünüyor ve bunların 166’sı Grok’tan; görünürlüğünün yaklaşık %92’si tek bir modelden geliyor.
• Bir model neredeyse hiç arama yapmadı ve bu, hangi markaları andığını değiştirdi. Yanıtların genelinde %86,67 web temelliyken Gemini kendi yanıtlarının yalnızca %33,3’ünü web temelli verdi; çalışmadaki 150 web temelli olmayan yanıtın tamamı Gemini’ye ait. Karşılaştırmayı hem aramayla hem yerleşik bilgiyle yanıtladığı 20 soruyla sınırladığımızda, aramayla en çok kazanan 20 markanın 16’sı Türk — Mehry Mu, Manu Atelier, Misela, Mack, Mlouye, Semender Leather —; yalnızca yerleşik bilgiden en çok kazanan 20 markanın 14’ü yabancı, başta New Balance ve Adidas. Arama bu rafı yerlileştiriyor; hafıza küreselleştiriyor.
• Kaynaklar marka ağırlıklı ama alışılmadık ölçüde parçalı. Markaların kendi siteleri, 238 alan adı genelinde gösterilen kaynakların %41,12’sini oluşturuyor ve forelli.com.tr çalışmanın en çok gösterilen ikinci alan adı; yanıtların %18,6’sında yer alıyor. Buna karşılık kaynakların %19,81’i 349 alan adına yayılan “diğer” sepetinden geliyor; bu, serinin şimdiye kadar gördüğü en dağınık kaynak tabanı.

Neden önemli? Alışverişte keşif, arama motorları ve pazaryerlerinden yapay zekâ asistanlarına doğru kayıyor. Bağımsız araştırmalar, 2025 ortasında Türkiye’deki internet kullanıcılarının yaklaşık onda dördünün ChatGPT’yi aylık kullandığını öne sürerken (GWI), TÜİK’in konuyla ilgili ilk ölçümü 2025’te 16-74 yaş grubunda beyana dayalı üretken yapay zekâ kullanımını %19,2 olarak verdi. Tanımlar farklı, ama ikisi de artık ölçek kazanmış bir kanalın varlığına işaret ediyor. Ayakkabı ve deri ürünleri, Türkiye’nin gerçek üretim derinliğine ve uzun yıllardır bilinen tüketici markalarına sahip olduğu kategoriler; bu yüzden bu verideki ikiye bölünmüş raf asıl ilginç sonuç: asistanlar hangi Türk markalarının var olduğunu açıkça biliyor ve büyük ölçüde ancak sorulduğunda onları öne çıkarıyor. Bu rafın ilk, yani baz ölçümü bu. Bir hatırlatma: rakamlar hangi markaların en iyi olduğunu değil, görünürlüğü ve bilgi erişilebilirliğini anlatıyor.

2. Yöntem

Tek cümlelik çıkarım: Beş büyük dil modeline 45 Türkçe soru beşer kez, sistem komutu olmadan soruldu ve 1.125 yanıt üretildi. Markalar, takma ad eşleştirmesi ve üç tur insan incelemesiyle belirlendi; ardından üç bileşenli (45/30/25) puanla sekiz kesitin her birinde ayrı ayrı sıralandı.

2.1 Kapsam ve modeller

Çalışmada beş büyük dil modeli, aynı sorularla doğrudan API üzerinden sorgulandı. Modeller yalnızca kullanıcı sorusunu aldı; sistem komutu kullanılmadı, sıcaklık (temperature) manuel ayarlanmadı (sağlayıcının varsayılanı kullanıldı) ve bölge ya da locale parametresi tanımlanmadı. Sorular Türkçe olduğu için modeller Türkiye pazarını yalnızca dilden çıkarıyor.

Ölçek: 45 soru × 5 tekrar × 5 model = 1.125 yanıt. Tasarımdaki her hücre tam bir kez oluştu ve her yanıt boş olmayan bir gövdeyle tamamlandı; dolayısıyla toplanan yanıt sayısı analiz edilen yanıt sayısına eşit ve hiçbir paydanın düzeltilmesi gerekmedi. Paydalar tasarımdan varsayılmak yerine yanıt tablosundaki soru-model hücrelerinden hesaplandı. 1.125 yanıtın 1.120’sinde en az bir takip edilen marka anıldı; beşinde hiçbir marka anılmadı. Tek toplama penceresi: 21 Ağustos 2026.

Nihai marka sözlüğünde 790 takma ad altında 424 marka var; bunların 213’ü Türk, 211’i yabancı. Önceki baskılardan farklı olarak hiçbir markanın kökeni “bilinmiyor” bırakılmadı: otomatik kuralın çözemediği yedi aday insan incelemesiyle sonuçlandırıldı. Neredeyse yarı yarıya bölünen bu sözlüğü sonraki tabloları okurken akılda tutmak önemli; bu, global markaların gerçekten aynı yanıt için rekabet ettiği bir dikey.

Sekiz kesit. Her metrik kendi kesitinin içinde, o kesitin paydasına göre hesaplanır. Farklı kesitlerdeki oranlar karşılaştırılamaz; puanlar da karşılaştırılamaz.

2.2 Web araması yapılandırması

Web araması beş modelin tamamına etkin bir araç olarak sunuldu; kullanıp kullanmamaya her model kendisi karar verdi (Perplexity Sonar tasarımı gereği arama temellidir). Bir yanıtın web aramasından mı yoksa modelin yerleşik bilgisinden mi beslendiği, sağlayıcının herhangi bir kaynak ya da atıf yükü döndürüp döndürmediğine göre çıkarıldı: atıf varsa “web araması”, yoksa “yerleşik bilgi”. Bu, makul bir vekil ölçümdür; modelin iç sürecine doğrudan kanıt değildir.

Bu turda yanıtların %86,67’si web temelliydi; ancak ortalama yanıltıcı. Beş modelin dördü her bir yanıtında web temelli çalışırken Gemini yalnızca kendi yanıtlarının %33,3’ünde bunu yaptı ve 150 yanıt modelin yerleşik bilgisinden geldi. Bu 150 yanıt da diğer geçerli yanıtlar gibi paydaya dahil edildi. Rapordaki her model karşılaştırması bu asimetri göz önünde tutularak okunmalı; 6. Bölüm bunu dipnot değil, bulgu olarak ele alıyor.

2.3 Sorular ve segmentler

45 soru, insanların ayakkabı ve çanta hakkında bir asistana getirdiği gerçek Türkçe sorguları yeniden üretir: genel keşif (“en iyi ayakkabı markaları”, “yerli çanta markası önerir misin”), belirli özellikler (hakiki deri, dayanıklılık, rahatlık, su geçirmezlik, ortopedik destek, fiyat-performans) ve kullanım senaryoları (işte bütün gün ayakta durmak, yürüyüş, geniş ayak, düğün, 15,6 inç laptop, kabin boy seyahat, anneye hediye). Sorular üç davranışsal tür genelinde dengeli: 15 keşif, 15 özellik, 15 kullanım senaryosu; ayrıca 22 yerli ve 23 global olarak ayrılıyor. Bu baskı için hiçbir soru yeniden yazılmadı.

Seri için alışılmadık biçimde tasarım, genel toplamda olduğu kadar segmentlerin içinde de dengeli:

Bu denge, önceki baskıları sınırlayan bir çekinceyi ortadan kaldırıyor: her segmentte eşit sayıda keşif, özellik ve kullanım senaryosu sorusu olduğu için, soru tipleri arasındaki fark hangi ürünlerin o sorulara denk geldiğiyle açıklanamaz. Kalan tasarım asimetrisi büyüklük: Ayakkabıda 24, Çantada 21 soru var. Bu nedenle farklı marka sayıları iki segment arasında karşılaştırılmamalı; segment içindeki sıralamalar bundan etkilenmiyor.

45 sorunun 22’si “yerli” (açıkça Türk/yerli marka istiyor), 23’ü “global” (köken kısıtı yok). 8. Bölümdeki Türk-yabancı karşılaştırması yalnızca 23 global soruya dayanıyor; kökenleri karşılaştırmak için adil olan tek zemin bu, çünkü yerli sorular tasarım gereği yabancı markaları yüzeye çıkaramaz.

2.4 Marka çıkarımı ve sınıflandırma

Markalar, URL’leri çıkarılmış yanıt metninden büyük/küçük harfe duyarsız, kelime sınırına bağlı ve Türkçeye duyarlı harf normalizasyonuyla çıkarıldı; İ ve ı açıkça normalize edildi, çünkü naif küçük harfe çevirme bu harfleri bozar. Adaylar ardından üç tur insan incelemesinden geçti ve nihai 424 marka ile 790 takma ada indirildi. Reddedilen her aday, gerekçesiyle birlikte kayıt altında tutuluyor.

İki inceleme turunu hatalar tetikledi ve ikisini de açıkça belirtmek önemli. Aday filtresi, sıradan kelimeleri ayıklamak için bir adın küçük harfle ne sıklıkla geçtiğini ölçüyordu; ancak URL metnini de saydığı için her boyner.com.tr atfı markayı ortak bir isim gibi gösteriyordu. URL’ler çıkarılmış metin üzerinde yeniden hesaplama 107 adayı geri kazandırdı; bunlardan 30’u Boyner (24 yanıt), Özözler (20), Mavi, Meskanto, Mounbag, PAEN, Nomatic ve Deichmann dahil gerçek marka olarak doğrulandı. Ayrı olarak, alan adından türetilmiş dört satır (boyner, barcin, paen, ciceksepeti) doğru adlandırılmış markaları kopyalayıp onların sayımlarını üstlenmiş, doğru markayı sıfırda bırakmıştı; bunlar birleştirildi. Üçüncü bir düzeltme ise, daha sonra kendisi de düşürülen bir hedefe birleştirilmiş Rossea’yı geri getirdi; düşürülen bir hedefe birleştirme, kaynak markayı sessizce siler.

Köken operatöre değil, markaya göre belirleniyor ve Türkiye’deki marka tescili esas alınıyor. Türkiye’de Türk lisansıyla işletilen yabancı markalar Yabancı sınıfında ve ayrıca Licensed-brand etiketiyle tutuluyor; Nine West ve Reebok bunun en açık örnekleri. Sicilin sahiplikle uyuşmadığı 12 marka insan incelemesiyle düzeltildi. Bu düzeltmelerden ikisi sıralamaları etkiliyor: Manu Atelier ve Mlouye, sırasıyla Birleşik Krallık ve ABD’de tescilli markalara sahip İstanbul çıkışlı çanta evleri ve ikisi de Türk olarak kaydedildi. Lumberjack ise değil: bugün bir Türk grubu tarafından sahip olunan ve işletilen İtalyan bir marka; yabancı olarak kaydedildiği için yalnızca Türk marka isteyen yerli kesitte barajı geçen tek yabancı marka.

Marka türleri. Altı sınıf takip ediliyor: Brand (317), Brand+Retailer (56), Retailer (25), Sub-brand (16), Marketplace (5) ve Licensed-brand (5). Alt markalar bu dikeyde önceki baskılardan daha önemli: Kinetix, Polaris ve Lumberjack, grup içi markalar olmasına rağmen modeller tarafından bağımsız biçimde yeterince sık anılıyor ve kendi başlarına barajı geçiyor.

Yalnızca-marka görünümlerinde ne çıkarılıyor? Sadece beş pazaryeri: Amazon, Hepsiburada, N11, Trendyol ve Çiçeksepeti. FLO, Boyner, Decathlon ve Barçın gibi kendi markasıyla da satış yapan dikey entegre perakendeciler pazaryeri değil, perakendeci olarak kabul ediliyor ve tüm tablolarda kalıyor.

Kapsama uygunluk. 313 marka Core, 106 Adjacent, 5 marka ise Out-of-scope sınıfında. Gerçek ayakkabı ya da çanta serileri bulunan moda evleri, valiz uzmanları ve outdoor markaları gibi Adjacent markalar, çalışmanın bilinçli olarak sorduğu soruları gerçekten yanıtladıkları için tüm kesitlere dahil. Kapsam dışındaki beş marka (Lenovo, Pegasus, MediaMarkt, Vatan ve marka olmayan bir alan adı) hiçbir sıralamada ve hiçbir köken payında yer almıyor; bunlardan Lenovo ve Pegasus, modellerin laptop sırt çantası ve kabin bagajı sorularına bir laptop üreticisi ile bir havayolunu yanıt olarak vermesi nedeniyle aksi durumda barajı geçecekti. Yine de 12. Bölümdeki tam marka dizininde kapsam dışı olarak işaretlenmiş biçimde tutuluyorlar. Çıkarılan hiçbir marka hiçbir kesitte bileşen maksimumunu belirlemediği için, bu hariç tutma yayımlanan hiçbir puanı değiştirmiyor.

Takma ad kısıtları. CAT, FLO, YDS, MP, PAEN, ÇÇS ve diğerleri dahil 19 kısa tamamı-büyük-harf ad, büyük/küçük harfe duyarlı eşleştiriliyor; çakışma riski yüksek üç ad yalnızca çok sözcüklü biçimde eşleşiyor: Mavi Jeans, Panda Safety, Crash Galata. On da yalnızca On Running olarak eşleşiyor. Bu dört marka bu baskıda bu nedenle sıfır puan alıyor; bu, bilinçli bir hassasiyet-geri çağırma ödünleşimi.

Tanımlar.

• Bahsedilme: doğrulanmış bir marka (veya takma adı) yanıt metninde geçer; yanıt başına bir kez sayılır (sıklık değil, varlık).
• Konum (MRR): markanın her yanıttaki ilk göründüğü sıranın tersinin ortalaması (birinci = 1,0; ikinci = 0,5; …); yalnızca markanın geçtiği yanıtlar üzerinde ortalanır.
• Kapsam: o kesitte markayı anan 5 modelden kaçının markayı andığı (0-5).

2.5 Yapay Zekâ Görünürlük Puanı (0-100)

Puan = 0,45 × Bahsedilme + 0,30 × Konum + 0,25 × Kapsam

Her bileşen, o kesitte barajı geçen markalar arasında gözlenen en yüksek değere bölünür; böylece herhangi bir bileşende kesit lideri o bileşenden 100 alır. Bu maksimumlar, tüm çıktının okuduğu ama hiçbir çıktının yeniden hesaplamadığı tek bir ölçek kaydında tutulur.

Örnek hesaplama: ana kesitte Skechers. 1.125 yanıtın 204’ünde anılması 0,1813 bahsedilme oranı verir; kesit maksimumu 0,2276’dır (Derimod), dolayısıyla bahsedilme bileşeni 100 × 0,1813 ÷ 0,2276 = 79,69 olur. 0,5383 MRR değeri, kesit maksimumu 0,6991’e (Misatra) göre 77,00 konum bileşeni verir. Beş modelin tamamında göründüğü için kapsam 100’dür. Puan: 0,45 × 79,69 + 0,30 × 77,00 + 0,25 × 100 = 83,96.

Lider 100 değil 83,96 puan alıyor; bu bir hata değil, beklenen davranış. 100 puan için tek bir markanın üç bileşenin tamamında aynı anda lider olması gerekir. Bu baskıda ana kesitte hiçbir marka bunu yapmıyor: hacimde Derimod, konumda Misatra lider; 44 marka kapsamda eşit. Bu nedenle genel lider, üç bileşenin ağırlıklı bileşiminin en güçlüsü.

Bunun iki sonucu var ve ikisi de temel önemde:

1. Puanlar kesitler, baskılar veya dikeyler arasında karşılaştırılamaz. Lider değiştikçe ölçek de değişir; dolayısıyla global kesitte 100, yerli kesitte 100 ile aynı mutlak miktar değildir. Bu baskının ötesindeki karşılaştırmalar için 12. Bölümde her marka için yayımlanan ham katmanı — bahsedilme oranı, MRR ve kapsam — kullanın.
2. Barajı geçmeyen bir marka bir bileşende 100’ü aşabilir. Barajı geçmeyen markalar, kurulmasına katkı vermedikleri bir ölçeğe göre puanlandığı için 2.304 marka-kesit satırının 48’inde (%2,08) en az bir bileşen 100’ün üzerinde. En açık örnek Karınca: ana kesitte 44 yanıtta görünmesine rağmen konum bileşeni 118,7’ye ulaşıyor. Bu değerler raporlanıyor ve hiçbir zaman 100’de kesilmiyor. Yapı gereği barajı geçen hiçbir marka 100’ü aşamaz; bu baskıda da aşan yok.

Baraj (≥%5 kuralı): yalnızca o kesitteki yanıtların en az %5’inde anılan markalar sıralanır. Bu, birkaç yanıtta tesadüfen ilk sırada çıkan nadir bir markanın konum bileşenini şişirmesi riskini sınırlar. Tamamen ortadan kaldırmaz; bkz. §3.1 ve 11. Bölüm. Eşleşen 418 markanın tamamına ait filtrelenmemiş metrikler 12. Bölümde yer alır.

2.6 Tarafsızlık ve kendini hariç tutma

Bu, odak markası olmayan pazar geneli tarafsız bir çalışmadır. Olası çıkar çatışmasını önlemek için Herm.io’nun kendi alan adlarına verilen tüm atıflar analizden önce kaynak verisinden çıkarıldı; böylece şirketin kendi içeriği ne en çok gösterilen alan adları arasında yer alıyor ne de herhangi bir rakamı etkiliyor.

3. Genel Görünürlük Sıralamaları

Tek cümlelik çıkarım: Ana sıralama Türk ve yabancı markalar arasında neredeyse eşit bölünüyor; ancak bu denge birbirinden çok farklı iki rafın ortalaması ve yerli kesit, yerli rafın neye benzediğini gösteriyor.

Hatırlatma: bu sıralamalar ürün kalitesini, dayanıklılığı, fiyatı ya da güvenilirliği değil, görünürlüğü sıralıyor.

3.1 Ana sıralama: barajı geçen 50 marka

Barajı geçen 50 markanın ortalama puanı: 57,8. Köken dağılımı: 26 Türk, 24 yabancı.

Yorum. Skechers 83,96 puanla tablonun zirvesinde; bahsedilme oranı %18,13 — 1.125 yanıtın 204’ü — ve beş modelin tamamında görünüyor. Hacimde lider değil: çalışmanın en çok anılan markası %22,76 ile Derimod (256 yanıt) ve üçüncü sırada; çünkü göründüğü yanıtlarda görece geç anılıyor (Skechers’ın 0,5383 MRR’ına karşı 0,2571). Forelli ikisinin ortasında ikinci: bahsedilme oranı ikisinden de düşük, ancak üçü arasında en güçlü konum puanına sahip.

İlk on, yedi Türk ve üç yabancı markadan oluşuyor; iki grup bu ilk on içinde farklı davranıyor. Türk isimler klasik anlamda uzman: Forelli, Derimod, Desa, Kinetix, Manu Atelier, Greyder, Lescon — deri evleri ve kendi markalı spor/günlük giyim oyuncuları. Üç yabancı isim global atletik markalar: Skechers, New Balance ve Nike; Adidas (#12) ve Asics (#14) de hemen arkalarında. Bu tablonun üst sıralarında yabancı deri ürünleri markası yok; Kinetix’in üzerinde de Türk atletik marka yok.

50 marka, serinin şimdiye kadar ölçtüğü en geniş baraj üstü kadro ve nedeni listenin kuyruğunda görülüyor. 20-50. sıralar, liderlere yaklaşmadan %5 barajını geçen uzun bir global lüks ve outdoor marka dizisi içeriyor: Hermès, Timberland, Chanel, Louis Vuitton, Prada, The North Face, Longchamp, Coach, Gucci, Bottega Veneta. Burada görünmeleri soruların bir özelliği: Türkçe çanta soruları, yerli setin yanında uluslararası lüks setini de düzenli olarak yüzeye çıkarıyor.

Bir marka yalnızca iki modele dayanıyor. #35’teki Misatra %5,87 — 66 yanıt — ile barajı geçiyor, ancak kapsamı yalnızca 2. Buna karşılık 0,6991 MRR değeri kesitin en yükseği; yani Skechers örneğindeki 77,00 konum bileşeni dahil, buradaki tüm markaların ölçüldüğü konum ölçeğini de Misatra belirliyor. 11. Bölüm buna geri dönüyor; bu baskının en sonuç doğuran ince girdisi bu.

3.2 Aynı kesit, bahsedilme oranına göre

Aynı veri, ağırlıklı puana değil yalnızca hacme göre sıralandığında:

Yeniden sıralama öğretici. Trendyol #22’den #7’ye çıkıyor ve tablodaki en büyük sıçramayı yapıyor; çünkü tüm yanıtların %16,00’sında anılıyor ama neredeyse her zaman geç ve yalnızca dört model tarafından. Greyder aynı mantıkla #7’den #3’e, Tergan #13’ten #8’e çıkıyor. Ters yönde Kinetix #5’ten #9’a düşerken Skechers ve Forelli üçer sıra geriliyor; çünkü ikisi de göründüğünde erken anılıyor.

İki sıralamadan biri diğerinden “daha doğru” değil: ilki bu marka ne kadar belirgin biçimde anılıyor?, ikincisi ne kadar sık anılıyor? sorusunu yanıtlıyor. Yapay Zekâ Görünürlük Puanı ikisini bilinçli olarak harmanlıyor; raporun geri kalanında iki resmi birden akılda tutmak gerekir.

Barajın dışarıda bıraktığı şey de bir satırı hak ediyor. Türk iş ayakkabısı üreticisi Karınca ana kesitte 68,35 puan alıyor; bu, Nike ile Samsonite arasına ve 11. sıraya denk gelecek kadar yüksek. Ancak ana kesitte yanıtların yalnızca %3,91’inde anıldığı için barajı geçmiyor. Raporda iki yerde daha görünüyor: Ayakkabıda #12, kullanım senaryosunda #4; çünkü bu kesitlerde bahsedilme oranı barajı aşıyor. %5 kuralı burada gerçekten çalışıyor ve iki yönde de kesiyor.

3.3 Yalnızca-marka görünümü (pazaryerleri çıkarıldı)

Barajı geçen 50 markanın ikisi marka değil, pazaryeri: Trendyol (#22) ve Hepsiburada (#39). Alışveriş yapanların rafa çoğu zaman böyle ulaştığı için manşet sıralamada tutuluyorlar; çıkarıldıklarında saf marka-marka görünümü şöyle:

İki pazaryeri de tablonun üstünü bozacak kadar yukarıda değil: ilk 21 sıra değişmiyor; Skechers, Forelli, Derimod, Desa ve Kinetix yine ilk beş. Perakendeciler kalıyor: #25’teki FLO ve #50’deki Beymen sırasıyla kendi markalı ve çok markalı perakendeciler, pazaryeri değil; nedenini §2.4 açıklıyor. Yalnızca-marka görünümü burada değil, model bölümünde daha önemli: 5. Bölümün gösterdiği gibi, bu çalışmadaki pazaryeri görünürlüğünün neredeyse tamamı tek bir modelden geliyor.

3.4 Yerli sıralama: barajı geçen 32 marka (yalnızca Türk marka isteyen sorular)

Açıkça Türk/yerli marka isteyen 22 soru ayrıldığında raf tamamen değişiyor:

Yerli kesitte barajı geçen 32 markanın ortalama puanı: 60,0. Köken dağılımı: 31 Türk, 1 yabancı.

Yorum. Forelli, yerli kesit yanıtlarının %22,36’sında görünerek 89,09 puanla lider; arkasında Desa (86,21) ve Manu Atelier (83,35) var. Greyder %25,09 ile bu kesitin en çok anılan markası ama §3.1’deki hacim-konum ödünleşimi nedeniyle dördüncü sırada. Köken kısıtı olmayan rafta baskın olan beş isim — Skechers, Nike, Adidas, New Balance ve Asics — bu tabloda hiç görünmüyor.

Köken filtresine neredeyse kusursuz uyuluyor. Barajı geçen 32 markanın 31’i Türk ve yerli isimler kesitteki bahsedilmelerin %93,9’unu alıyor. Tek istisna #16’daki Lumberjack: bir Türk grubu tarafından sahip olunan ve işletilen İtalyan bir marka; bu çalışmanın marka tescili kuralına göre yabancı sayılıyor. Asistanların onu tüketici açısından Türk bir yanıt gibi görmesi savunulabilir ve marka tescili kuralının gizlemek yerine görünür kılmayı amaçladığı türden bir sınır vakası.

Tablonun altında iki yapısal nokta var. Birincisi, yerli kesitte 32 marka, global kesitte ise 70 marka barajı geçiyor; Türk marka istemek alanı yarıdan fazla daraltıyor ve bu, 8. Bölümdeki bulgunun ayna görüntüsü. İkincisi, tablonun altı ince: #32’deki Blinq iki modelde; Cakard, Gön, Bago ve Balkan Deri Çanta üç modelde anılıyor. İlk 15’in çoğu ise beş modelde birden. Bu tablonun alt sıralarında kapsam belirleyici; küçük farklar fazla yorumlanmamalı.

4. Segment Sıralamaları

Tek cümlelik çıkarım: Ayakkabı ve çanta tek pazarın iki yarısı değil: yalnızca yedi marka iki segmentte birden barajı geçiyor; her segmentin lideri, köken dengesi ve yapısı farklı.

İki segment aynı 45 soruyu ürün kategorisine göre bölüyor ve ikisinde de soru tipleri dengeli: Ayakkabıda 8/8/8, Çantada 7/7/7 (§2.3). Ayakkabıda 24, Çantada 21 soru olduğu için farklı marka sayıları segmentler arasında karşılaştırılmamalı; segment içi sıralamalar bundan etkilenmiyor.

4.1 Ayakkabı (24 soru, 600 yanıt, 47 marka)

Skechers %34,00 bahsedilme oranıyla 89,46 puan alıp lider; arkasında Forelli (84,83) ve Kinetix (80,98) var. Greyder yine %33,83 ile hacim lideri ama dördüncü sırada. İlk 11 neredeyse kusursuz biçimde Türk ve yabancı arasında gidip geliyor — Skechers, Forelli, Kinetix, Greyder, New Balance, Lescon, Nike, Adidas, Asics, Lumberjack, Scooter — ve bu, segmentin tamamını da iyi özetliyor: barajı geçen 47 markanın 25’i Türk, ancak yabancı markalar bahsedilmelerin %50,2’sini alıyor.

İki marka yakından bakmayı hak ediyor. #12’deki Karınca, %7,33 bahsedilme oranıyla barajı geçiyor ve 0,830 MRR ile segmentin en yüksek konum puanına sahip. İş ve konfor ayakkabısı uzmanı; modeller bütün gün ayakta durma ve iş yeri sorularında ona uzanıyor, diğer yerlerde nadiren. Bu, konum bileşeninin yüzeye çıkarmak için tasarlandığı profilin tam karşılığı. #13’teki YDS aynı deseni daha hafif gösteriyor (%11,00, MRR 0,600). İkisi de genel amaçlı yanıt değil; belirli bir sorunun yanıtı.

4.2 Çanta (21 soru, 525 yanıt, 56 marka)

Manu Atelier 91,79 puanla lider; bahsedilme oranında Desa ile eşit (%30,10) ama konumda önde. Derimod (82,23) üçüncü, Samsonite (78,61) dördüncü, Tergan (75,26) beşinci. Hacim açısından iki segmentin daha yerli olanı bu: Çantada bahsedilmelerin %56,8’i Türk markalara giderken Ayakkabıda %49,8. Aynı zamanda daha kalabalık bir raf: 525 yanıtta 56 marka barajı geçiyor.

Kompozisyon Ayakkabıdan yalnızca derece olarak değil, tür olarak da farklı. Ayakkabıda Türk kendi-markalı oyuncular global atletik markalarla yarışırken çantada Türk deri evleri — Desa, Derimod, Tergan, Misela, Mehry Mu, Mlouye — uluslararası lüksle karşılaşıyor: Hermès (#9), Chanel (#11), Louis Vuitton (#13), Prada (#14). İkisinin arasında Samsonite ve Eastpak’in başını çektiği işlevsel valiz ve sırt çantası uzmanları var. Üç ayrı rekabet seti tek bir sıralamayı paylaşıyor ve bir markanın sırası, hangi sete ait olduğuna göre farklı anlam taşıyor.

#15’teki Misatra burada da ince girdi: yanıtların %12,57’sinde anılıyor, 0,699 MRR ile segmentin en yüksek konum değerine sahip ve yalnızca iki modelde görünüyor. Ana kesitte olduğu gibi bu segmentteki tüm markaların ölçüldüğü konum ölçeğini Misatra belirliyor.

4.3 İki segment arasında kim geçiş yapıyor?

Barajı geçen 96 sıra içinde yalnızca yedi marka iki segmentte birden barajı geçiyor: Derimod, Desa, Tergan, Hotiç, The North Face, Trendyol ve Hepsiburada. Bu yedinin ikisi pazaryeri, biri outdoor markası; geriye gerçekten iki kategoriye de uzanan dört Türk deri evi kalıyor: Derimod, Desa, Tergan ve Hotiç.

Bu baskının en açık yapısal bulgusu bu. Bir markanın Türkiye ayakkabı pazarındaki yapay zekâ görünürlüğü, Türkiye çanta pazarındaki görünürlüğü hakkında neredeyse hiçbir şey söylemiyor; iki sıralama, aynı perakende koridorunu paylaşan iki ayrı pazar gibi okunmalı. Ana kesiti de bu açıklıyor: Skechers kategoriyi tamamen domine ettiği için değil, Ayakkabıda Çantadan üç soru fazla olduğu ve Çantanın lideri Manu Atelier ayakkabı yanıtlarında hiç görünmediği için genel tablonun zirvesinde.

5. Modeller Arasındaki Farklar

Tek cümlelik çıkarım: Beş model önde gelen Türk deri markalarında genel olarak hemfikir, ancak kaç isim verdikleri arasında çok büyük fark var; bir model ise markalar yerine pazaryerleriyle yanıt veriyor.

5.1 Model bazında davranış özeti

En açık ayrım yanıt genişliğinde. Grok yanıt başına 14,08 marka, Gemini 11,24 marka anarken Claude Haiku 6,14’te kalıyor — yarısından bile az. ChatGPT (7,80) ve Perplexity (7,98) ortada. Önceki baskının tersine, yanıt başına genişlik ile kullanılan marka sözlüğünün genişliği burada birlikte hareket ediyor: Grok 288 farklı markayla en geniş, Claude 196 ile en dar sözlüğe sahip.

Bu, yorumlama açısından önemli. Uzun kuyruğun içindeki bir uzmanın anılma ihtimali, alışveriş yapanın hangi asistanı açtığına göre belirgin biçimde değişiyor. Grok veya Gemini’de bir yanıt 15 isme kadar yer açıyor ve küçük Türk deri atölyeleri de listeye giriyor; Claude’da altı isimlik bir yanıt çoğu zaman en bilinen markaların ötesine geçmiyor — bir sonraki bölümde ele alınan çarpıcı bir istisna dışında.

5.2 Her modelin en çok andığı markalar

Aşağıdaki tablolar, her modelin en çok andığı beş kapsam içi markayı gösteriyor (oran = markanın o modelin 225 yanıtının yüzde kaçında anıldığı).

Hiçbir marka beş modelin ikisinden fazlasında en çok anılan isim değil. Derimod Gemini (%36,0) ve Perplexity’de (%24,4) lider; ChatGPT’de Desa (%26,7), Claude’da Forelli (%32,0), Grok’ta ise Trendyol birinci. Bu, serinin önceki baskılarından belirgin biçimde daha düşük bir uzlaşma düzeyi; önceki baskılarda tek bir marka üç veya dört modelde liderdi. Bu tablo, yoğunlaşmış bir kategoriden çok parçalı bir kategoriyle uyumlu.

Yerli tarafta aykırı model Claude. İlk beşinde Misatra %18,7 ve Balkan Deri Çanta %12,4 ile yer alıyor; bu iki küçük Türk üretici diğer modellerde neredeyse hiç görünmüyor. Misatra’nın çalışma genelindeki 66 yanıtlık toplamının tamamı iki modelden geliyor; 42’si Claude’a ait. En dar marka sözlüğünü kullanan model, bu sözlüğün orantısız büyük bir kısmını birkaç uzmana ayırıyor. Misatra’nın yalnızca iki modelde görünmesine rağmen sekiz kesitin üçünde konum ölçeğini belirlemesinin nedeni de bu.

Perakende tarafında aykırı model Grok. Yanıtlarının %73,8’inde Trendyol’u, %51,6’sında Hepsiburada’yı anıyor; ikisini de tüm markaların önüne koyuyor. En yüksek sıradaki markası Derimod %29,8’e ulaşıyor. Çalışma genelindeki etkisi büyük ve açıkça söylenmeli: Trendyol ana kesitte 180 yanıtta görünüyor; bunların 166’sı Grok’a ait — yaklaşık %92. Hepsiburada 125 yanıtta, bunların 116’sı Grok’ta. İki pazaryeri de genel kesitte, esas olarak tek bir modelin “ne satın almalıyım?” yerine “nereden satın almalıyım?” diye yanıt verme alışkanlığı sayesinde barajı geçiyor. Bunu farklı bir soru olarak gören okurlar için §3.3’te yalnızca-marka görünümleri var.

Bu tabloların neyi dışarıda bıraktığına dair not. Her model, hiçbir sıralamada yer almayan markaları da andı: bileşen markaları, şirket grupları ve kapsam dışı komşu kategoriler. Dağılım eşit değil. Gemini yanıtlarının %14,2’sinde Gore-Tex, %9,3’ünde Vibram; Grok ise %9,8’inde Ziylan Grup, %4,4’ünde FLO Grubu adını verdi. İlk ikisi malzeme/teknoloji, alışveriş yapanın satın alabileceği marka değil; ikinci ikisi FLO, Kinetix, Polaris ve Lumberjack’in arkasındaki holding yapıları. Bunlar yanıt faydasında gerçek model farkları; ancak sıralamalar tasarım gereği bunları göstermiyor. Ziylan adının marka setinden tamamen çıkarılmasının nedeni de bu (§2.4).

6. Arama ve Yerleşik Bilgi

Tek cümlelik çıkarım: Bir model yanıtlarının yalnızca üçte birinde arama yaptı; aynı sorulardaki web temelli ve yerleşik bilgiye dayalı yanıtlarını karşılaştırınca yönlü bir etki açıkça görülüyor: arama Türk markalarını, hafıza global markaları yüzeye çıkarıyor.

Genel %86,67 web temelli yanıt oranı, modeller arasındaki neredeyse ikili ayrımı gizliyor.

Çalışmadaki 150 web temelli olmayan yanıtın tamamı Gemini’ye ait. Bu gerçek, bu bölümün nasıl okunabileceğini belirliyor. Tüm modelleri kapsayan bir web temelli / web temelli olmayan karşılaştırması aslında web aramasını ölçmezdi; Gemini’yi diğer dört modelle karşılaştırıp farkı arama etkisi diye adlandırmış olurdu. Savunulabilir tek karşılaştırma Gemini’nin kendi içinde.

Ama bu da tek başına yeterli değil. Gemini’nin web kullanımı soru setine rastgele dağılmıyor: 7 sorunun beş tekrarının tamamında arama yaptı, 18 sorunun beşinde hiç yapmadı, kalan 20 soruda ise değişken davrandı. 75 web temelli yanıtı 150 web temelli olmayan yanıtla doğrudan karşılaştırmak, kısmen soruları karşılaştırmak olurdu. Bu bölüm yalnızca Gemini’nin iki şekilde de yanıt verdiği 20 soruyu kullanıyor: 40 web temelli yanıta karşı 60 yerleşik bilgi yanıtı. Böylece soru karışımı sabit tutuluyor ve aramanın etkisi daha temiz ayrıştırılıyor.

6.1 Gemini arama yaptığında ne değişiyor?

Yorum. Yön çok net ve köken ekseninde ilerliyor. Aramayla en çok kazanan 20 markanın 16’sı Türk — Mehry Mu (+15,8 yüzde puan), Manu Atelier (+14,2 yüzde puan), Misela (+14,2 yüzde puan), Classone ve Mack (+13,3 yüzde puan), Mlouye (+12,5 yüzde puan) —; ikisi, Semender Leather ve Rossea, Gemini arama yapmadığında hiç anılmıyor. Ters yönde, hafızadan en çok kazanan 20 markanın 14’ü yabancı: New Balance (+11,7 yüzde puan), Adidas (+10,8), Skechers (+8,3), Clarks, Geox, Asics. Karşılaştırmanın tamamında, aramayla kazananlar içinde Türk markalar yabancıları 54’e 30; hafızayla kazananlar içinde yabancılar Türkleri 40’a 20 geride bırakıyor.

Veriye uyan en basit okuma şu: modelin bu kategoriye dair depolanmış bilgisi global olarak pazarlanan markalara ağırlık veriyor; yerli uzman markalar ise canlı Türk webinde bulunuyor. Gemini arama yapmadığında Türkçe soruya uluslararası bir rafla yanıt veriyor. Arama yaptığında Türk deri markaları görünmeye başlıyor.

Bu, tek bir modelin 100 yanıtına dayanan bir bulgu ve diğer dört asistana genellenmemeli; onların tamamı her yanıtta arama yaptı. Buna rağmen bu, seride web temelliliğin marjinal değil yönlü bir değişim ürettiği ilk örnek ve pratik sonucu açıkça ifade etmeye değer: küçük bir Türk markası için canlı webde bulunabilir olmak, bilinirliğe ek bir katman değil; bu veride bir modelin sizi hiç anmasının tek mekanizması.

Diğer dört model her yanıtta web temelli çalışıyor; dolayısıyla bu rapor onların kendiliğinden ne bildiğinden çok, neyi bulup seçtiklerini ölçüyor. Bulup seçme süreci ise modellerden bağımsız değişen canlı webe duyarlı. Web temelli yanıt oranı her baskıda ölçülüyor.

7. Soru Tipi Sahipliği

Tek cümlelik çıkarım: Sorunun nasıl kurulduğu yalnızca kimin anıldığını değil, kaç markanın hiç anılacağını da değiştiriyor: keşif sorularında 90 marka barajı geçerken kullanım senaryosunda 27.

45 soru üç davranışsal tür üzerinden okunuyor: keşif (genel “en iyi / önerilen”), özellik (hakiki deri, dayanıklılık, rahatlık veya su geçirmezlik gibi belirli nitelikler) ve kullanım senaryosu (bütün gün ayakta durmak, düğün, 15,6 inç laptop veya hediye gibi durum odaklı sorular). Her biri 375 yanıtlık aynı paydaya sahip bağımsız bir kesit; seri için alışılmadık biçimde her iki segmentin içinde de dengeliler, dolayısıyla aşağıdaki farklar soru karışımının ürünü değil.

Yorum. Asıl bulgu istikrarsızlık ve önceki baskının tam tersi. Her soru tipinin lideri farklı: keşifte Manu Atelier, özellikte Skechers, kullanım senaryosunda Samsonite. Yalnızca 16 marka üç kesitin tamamında barajı geçiyor. Bu dikeyde, soru nasıl kurulursa kurulsun sohbeti sahiplenen tek bir marka yok.

Yanıtın genişliği, içeriğinden bile daha fazla değişiyor. Keşif sorularında 90, özellik sorularında 42, kullanım senaryosunda 27 marka %5 barajını geçiyor. “en iyi çanta markaları” gibi bir soru uzun bir liste üretip birçok markaya yer açarken “kabin boy seyahat sırt çantası hangi marka iyi” birkaç isme daralan kısa bir liste üretiyor. 56 marka yalnızca keşif sorularında barajı geçiyor; diğer iki tipte hiç geçmiyor. Yani yalnızca en geniş, en genel soruda görünürler.

Bu yoğunlaşma zirveyi de yeniden biçimlendiriyor. Kullanım senaryosu, tüm çalışmadaki en yüksek konum puanlarının görüldüğü yer: Forelli’nin 0,811, Karınca’nın 0,848 ve Samsonite’ın 0,678 MRR değerleri, ortalamada birinci veya ikinci isim olarak anılmaya karşılık geliyor. Bir asistan belirli bir görevi yanıtladığında pazarı taramak yerine tek bir öneriyle başlıyor; o görevlere sahip olan markalar ya ilk sırada geliyor ya da hiç gelmiyor.

Belirli kesitlerden üç markayı ayrıca çıkarmak gerek. Karınca, kullanım senaryosunda %11,47 bahsedilme oranı ve çalışmanın en yüksek MRR’ı (0,848) ile #4; bütün gün ayakta durma ve iş giyimi soruları taşıyor. Mack, kullanım senaryosunda #6 (%13,33), Çantada #7; görev odaklı sorularda çıkan, keşif sorularında kaybolan okul ve iş sırt çantası markası. Ters yönde Hotiç, keşifte %29,87 ile #8 ama kullanım senaryosu ilk 10’una hiç girmiyor — “hangi markalar iyi?” sorusunda gelen, “bu iş için ne almalıyım?” sorusunda gelmeyen bilinen bir isim.

8. Global Pazar: Türk ve Yabancı

Tek cümlelik çıkarım: Köken kısıtı olmayan sorularda bahsedilmelerin %70,2’si yabancı markalara gidiyor ve ilk altının tamamı yabancı; bu, seride yerli endüstrinin kısıtsız rafı lider götürmediği ilk dikey.

Bu bölüm yalnızca köken kısıtı olmayan 23 global soruya (575 yanıt) dayanıyor; Türk ve yabancı markaları karşılaştırmak için adil olan tek zemin bu. 45 sorunun tamamına ait harmanlanmış bir oran yanıltıcı olurdu, çünkü 22 soru tasarım gereği yanıtı yerli markalarla sınırlandırıyor.

8.1 Köken payı

Köken payı iki şekilde ölçülebilir; farklı soruları yanıtladıkları için ikisi de burada veriliyor:

İki ölçüm de aynı yönü gösteriyor, büyüklükte biraz ayrışıyor: Türk markalar köken kısıtı olmayan raftaki yerlerin yaklaşık üçte birini, hacmin ise %30’undan azını alıyor; çünkü bu kesitteki en büyük markalar yabancı. Skechers tek başına 202 global bahsedilme alıyor; bu, bu kesitin en çok anılan Türk markası Derimod’dan yarı yarıya fazla ve Manu Atelier’in toplamının neredeyse dört katı.

Yerli kesitte tablo tersine dönüyor. Türk marka isteyen 22 soruda yerli markalar bahsedilmelerin %93,9’unu ve barajı geçen 32 sıranın 31’ini alıyor. %29,8 ile %93,9 arasındaki fark 64 puan; serinin şimdiye kadar ölçtüğü en geniş köken farkı ve bu baskının belirleyici rakamı. İki sayı birlikte söylenmeli; tek başına hiçbiri anlamlı değil.

8.2 Global pazarın ilk 15 markası (tüm kökenler)

8.3 Desen: tek değil, iki raf

Tek tek sıralama, toplamın gizlediğini gösteriyor. Global pazarın ilk altısı tamamen yabancı — Skechers, New Balance, Nike, Samsonite, Adidas, Asics — ve ilk Türk isim %23,65 bahsedilme oranıyla #7’de Derimod. Kinetix (#10) ve Forelli (#11) onu izliyor; ardından tablo yeniden bir dizi global isme dönüyor.

Yabancı setin bileşimi asıl bulgu ve temiz biçimde ikiye ayrılıyor. Ayakkabı sorularında köken kısıtı olmayan yanıt global atletik: ilk altının beşi Türkiye’yle özel bir bağı olmayan spor giyim markası. Çanta sorularında ise işlevsel valiz markaları (Samsonite, Eastpak, Osprey) ile uluslararası lüks (Hermès, Chanel, Louis Vuitton, Prada) karışıyor. Türk markalar iki tarafta da var, ancak birinci değil ikinci katmanda.

Bu, model davranışının tarifi; sektör hakkında bir hüküm değil. Ancak burada ikisini uzlaştırmak önceki baskılara göre daha zor. Türkiye ayakkabı ve deri ürünlerinde ciddi üretim kapasitesine sahip; bu sıralamadaki markaların bir kısmı da kendi mağaza ağlarına sahip, uzun yıllardır bilinen tüketici markaları. Asistanlar varlıklarını açıkça biliyor: yerli filtresi verildiğinde tereddütsüz 32 Türk marka barajı geçiyor ve yabancı isimler neredeyse hiç yer bulamıyor. Global kesitin gösterdiği şey bilgisizlik değil, varsayılan tercih. Soruda Türkiye’ye işaret eden hiçbir şey yoksa, ayakkabıda varsayılan yanıt global spor markası; lüks çantada ise Avrupalı bir moda evi.

Bu, görünmezlikten farklı bir sorun ve farklı bir yapıya sahip. Bu veride bir Türk ayakkabı markası bilinir olmak için rekabet etmiyor; Türkiye kelimesinin hiç geçmediği bir sorunun yanıtı olmak için rekabet ediyor. %29,8 ile %93,9 arasındaki fark bu açığın büyüklüğü ve seri gelecek baskılarda bu sayıyı takip edecek.

9. Keşif Ekosistemi: Yapay Zekâ Markaları Nereden Öğreniyor?

Tek cümlelik çıkarım: Asistanların okuduğu en büyük tek kaynak sınıfı markaların kendi siteleri; üstelik tek bir markanın kendi sitesi çalışmanın en çok gösterilen ikinci alan adı.

Bir asistan web aramasıyla yanıt verdiğinde, o anda erişebildiği içerikten yararlanır. Modellerin döndürdüğü kaynak adreslerini topladık, alan adlarına indirgedik ve her birinin kaç farklı yanıtta gösterildiğine göre sıraladık. Böylece bu sistemlerin ayakkabı ve çanta hakkında nereleri okuduğuna dair bir harita oluştu. Çalışma boyunca modeller 691 farklı alan adı gösterdi.

9.1 En çok gösterilen 15 alan adı

En çok gösterilen alan adı, yanıtların %21,0’ında yer alan trendyol.com. Ancak hemen arkasındaki giriş daha ilginç. forelli.com.tr tüm yanıtların %18,6’sında gösteriliyor — 209 yanıt, beş modelin tamamı — ve böylece tek bir markanın kendi sitesi çalışmanın en çok okunan ikinci kaynağı oluyor; Hepsiburada, Çiçeksepeti ve tüm editoryal sitelerin önünde. En çok gösterilen 15 alan adının sekizi markalara ait; bu sekizin altısı ana sıralamada yer alan markaların siteleri.

İki desen daha adlandırmaya değer. Editoryal kaynaklar bu dikeyde önceki baskılardan daha güçlü: oggusto.com (#3, %12,9) ve eniyimarka.com.tr (#5, %10,2), üç ila beş model tarafından gösterilen Türk editoryal ve “en iyi” içerik siteleri. Forumlar da gerçekten mevcut: eksisozluk.com yanıtların %9,6’sında, forum.donanimarsivi.com %5,4’ünde gösteriliyor. Kullanıcı üretimli tartışmaların çoğu marka sitesinin üzerinde yer alması, ev tekstili baskısında görülmeyen bir desen.

Sekizinci sırada bir çekince var. misatra.com yanıtların %8,8’inde gösteriliyor ama yalnızca iki model tarafından. Bu, markanın sıralamalardaki kapsam-2 profiliyle aynı. Az sayıda modelin çok yoğun gösterdiği bir alan adı ile beş modelin tamamının orta sıklıkta gösterdiği bir alan adı aynı sinyal değil; Model sütunu okurun ikisini ayırabilmesi için var.

9.2 Kaynak türü dağılımı

9.3 Parçalanma bulgusu

Markaların kendi siteleri, 238 alan adı üzerinden tüm atıfların %41,12’sini oluşturuyor; en büyük tek sınıf ama çoğunluktan belirgin biçimde uzak ve ev tekstili baskısındaki %52,82’nin altında. Ticari sınıflar birlikte — markaya ait, perakendeci ve pazaryeri — %56,02’ye ulaşıyor. Editoryal kaynaklar yalnızca 67 alan adıyla %18,86, forum/sosyal ise yalnızca 11 alan adıyla %5,31 katkı veriyor.

Hikâye geriye kalan kısımda. Atıfların %19,81’i 349 alan adına yayılan “diğer” sepetinden geliyor — çalışmada gösterilen tüm alan adlarının yarısından fazlası ve okumanın beşte biri. Bunlar arkasında takip edilen bir marka olmayan küçük bağımsız perakendeciler, bölgesel haber siteleri ve ticaret sayfaları: ayakkabidunyasi.com.tr, marmarisyenisayfa.com ve benzeri yüzlercesi; çoğu yalnızca birkaç yanıtta gösteriliyor.

Bunun iki sonucu var. Birincisi, bu seri içinde şimdiye kadar ölçülen en parçalı kaynak ekosistemi. Türk ayakkabı ve çantaları hakkında asistanların okuduklarını küçük bir aracı grubu kontrol etmiyor; uzun kuyruk gerçekten uzun. İkincisi, var olan yoğunlaşma kendi sınıfı içinde alışılmadık ölçüde tepede: 238 markaya ait alan adı atıfların %41,12’sini oluşturuyor, ancak bunlardan yalnızca biri — forelli.com.tr — tek başına yanıtların yaklaşık beşte birinde gösteriliyor.

Bunu tavsiye değil, betimleme olarak okuyun: bu pazarda asistanlar geniş ama sığ bir webi tarıyor ve o ağda en sık görünen markalar, kendi alan adlarında kapsamlı ve güncel içeriğe sahip olanlar. Bu, daha fazla içerik yayımlamanın puanı yükselteceği iddiası değil; sistemlerin şu anda nereleri okuduğuna dair bir gözlem.

10. Desenler Ne Söylüyor?

Tek cümlelik çıkarım: Görünür markaların ortak noktası beş model genelinde geniş kapsam ve net bir ürün bağlamı; verideki en büyük açıklık, bilinmek ile varsayılan seçenek olmak arasında.

Bu bölüm verinin tarafsız bir okumasıdır. Görünürlükle ilişkili desenleri tarif eder; tavsiye, hizmet ya da öneri değildir ve görünürlük kaliteyle aynı şey değildir.

1) Kapsam temel koşul. Ana kesitte barajı geçen 50 markanın 44’ü beş modelin tamamında görünüyor. İstisnalar öğretici: Misatra (2 model), Gön (3); Tergan, Trendyol, Hepsiburada ve Beymen (dörder model). Görünür markaların ortak noktası geniş model kapsamı; bir asistanda güçlü olup üçünde hiç görünmeyen marka sıralamaya giremiyor. Sekiz kesit genelinde barajı geçen 14 sıra üçten az modele dayanıyor ve hepsi kendi tablosunun alt yarısında.

2) Bahsedilme ve konum farklı sinyaller; bu dikeyde sert biçimde ayrışıyorlar. Bazı markalar sık ama geç anılıyor — Derimod (%22,76, MRR 0,257), Greyder (%18,40, 0,277), Hotiç (%14,04, 0,206). Bazıları ise nadir ama ilk sırada anılıyor — Karınca (ana kesitte %3,91, kullanım senaryosunda MRR 0,848), YDS (%6,13, 0,584), Mack (%6,04, 0,586), Samsonite (%9,24, 0,559). İki desen de gerçek ve farklı pazar konumlarını anlatıyor: biri listede adı geçen marka, diğeri yanıtın kendisi olarak gelen marka.

3) Lideri kategori değil, ürün bağlamı belirliyor. Yalnızca yedi marka Ayakkabı ve Çanta segmentlerinin ikisinde de barajı geçiyor. Manu Atelier çantada lider, ayakkabıda görünmez; Skechers ayakkabıda lider, çantada barajı geçmiyor. Burada bir markanın görünürlüğü tek sayı değil; ürün bağlamı başına ayrı bir sayı. Yararlı soru, markanın genel tabloda nerede olduğu değil, hangi segmenti ve hangi soru tipini sahiplendiği.

4) Sorunun etkisi markadan daha büyük. Keşif sorularında 90, kullanım senaryosunda 27 marka barajı geçiyor ve liderler de değişiyor. 56 marka yalnızca keşifte barajı geçiyor. Bu dikeyde çoğu marka için görünürlük, her sohbete taşıdığı sabit bir özellik değil; sorunun biçimine bağlı. Üç soru tipinin tamamında barajı geçen 16 marka ise kural değil, istisna.

5) Buradaki açık tanınma değil, varsayılan tercih. Bu bulgu, bu dikeyi önceki baskılardan ayırıyor. Türk markalar modellerin bilgisinde eksik değil: yerli filtresi verildiğinde 32 marka barajı geçiyor ve bahsedilmelerin %93,9’unu alıyorlar. Eksik oldukları yer varsayılan yanıt: köken kısıtı olmayan sorularda bahsedilmelerin %29,8’ini alıyorlar ve ilk altıda hiç Türk marka yok. Takip edilen 424 markadan 50’si ana kesitte, 111’i herhangi bir kesitte barajı geçiyor; geriye hiçbir kesitte barajı geçmeyen 313 marka kalıyor. Çoğu Türk ayakkabı ve çanta şirketi için asıl açık, asistanların karşılaştırma sorusunda yabancı markayı tercih etmesi değil; sıradan bir soruda Türk markayı düşünmeye sevk eden hiçbir şeyin bulunmaması.

Bir marka veride kendini nasıl konumlandırabilir? Veri seti (talep üzerine paylaşılır) üzerinden bir marka sırayla beş şeye bakabilir: beş modelin tamamında görünüp görünmediği; kendi kesitinde ne sıklıkla anıldığı; anıldığında ne kadar erken çıktığı; hangi segment ve soru tipinde en güçlü ve en zayıf olduğu; ve — bu dikeyde en tanısal olanı — global kesitte, yerli kesitte olduğu kadar görünüp görünmediği. Bu okumalar görünürlük açığının nerede olduğunu gösterir; ürünün iyi olup olmadığı hakkında hiçbir şey söylemez.

11. Kısıtlar ve Notlar

Tek cümlelik çıkarım: Bu, Türkiye’de tek bir dikeyin tek seferlik/anlık fotoğrafı; puan ölçeği baskılar arasında taşınmaz. Rakamları aşağıdaki kısıtlar içinde okuyun.

• Tek toplama penceresi. Tüm veri 21 Ağustos 2026’daki tek çalıştırmadan geliyor. Model çıktıları zamanla kayar; bu rakamlar modellerin sabit özelliği değil, bir anlık fotoğraftır. Bu ilk, yani baz baskı; üç aylık tekrarlar trend analizine izin verecek.
• Puanlar kesitler, baskılar veya dikeyler arasında karşılaştırılamaz. Her bileşen o kesitin maksimumuna göre ölçeklendiği için global kesitte 100 ile yerli kesitte 100 aynı mutlak miktar değildir; lider değiştikçe ölçek de hareket eder. Bu baskının ötesindeki her karşılaştırma için 12. Bölümde her marka adına yayımlanan ham katmanı — bahsedilme oranı, MRR ve kapsam — kullanın.
• Kapsamı düşük tek bir marka üç kesitte konum ölçeğini belirliyor. Misatra iki model tarafından 66 yanıtta anılıyor. Dört kesitte barajı geçiyor — ana, yerli, Çanta ve özellik — ve bunların üçünde (ana, Çanta ve özellik) MRR’ı kesit maksimumu. Dolayısıyla bu kesitlerdeki tüm konum bileşenleri, yalnızca iki modelde görünen tek bir markanın kurduğu ölçeğe göre ifade ediliyor. Bu hiçbir sıralamanın sırasını değiştirmiyor, ancak altındaki tüm markaların konum puanlarını sıkıştırıyor; Misatra’nın kapsamının değiştiği gelecek bir baskıda diğer markalarla ilgisi olmayan nedenlerle bu sayılar hareket edecek. Referans olarak: yerli kesitte konum ölçeğini Mack, global kesitte Samsonite, Ayakkabı ve kullanım senaryosunda Karınca, keşifte Manu Atelier belirliyor.
• Puan sıklığın yanında konumu da ödüllendiriyor. Tasarım gereği böyle, ancak sezgiye aykırı sıralamalar üretebiliyor: Karınca yalnızca %7,33 ve %11,47 bahsedilme oranlarıyla, 0,830 ve 0,848 MRR sayesinde Ayakkabıda #12, kullanım senaryosunda #4’e ulaşıyor. §3.2 karşılaştırma için ana kesitin bahsedilme-oranı görünümünü veriyor; az bahsedilen markaların yüksek sıralarını her yerde temkinli okuyun.
• Barajı geçen 14 sıra üçten az modele dayanıyor. Misatra (dört kesit), Hepsiburada (üç), Trendyol, Gön, Semender Leather, Carfier, Polène, Blinq ve Cakard geri kalanını oluşturuyor. Hepsi kendi tablolarının alt yarısında ve gösterge niteliğinde okunmalı.
• Barajı geçen 14 markanın sınıflandırma güveni High seviyesinin altında; bunlar arasında New Balance, Lescon, MANC, Merrell, Chanel, Eastpak, Misatra, Karınca ve İnci var. Bu gruptaki sınıflandırma hataları yalnızca ekte değil, yayımlanmış bir tabloda da görünürdü.
• 45 sorunun tamamında yerli ile yabancıyı asla karşılaştırmayın. Yerli kesit tasarım gereği yanıtı yerli markalarla sınırlar. 8. Bölüm yalnızca 23 global soruyu kullanır ve köken rakamı geçen her yerde iki payda da açıkça belirtilir.
• İki segment arasında farklı marka sayılarını karşılaştırmayın. Ayakkabıda 24, Çantada 21 soru var; dolayısıyla Çantada 56, Ayakkabıda 47 marka barajı geçmesi kısmen farklı paydayı yansıtır. Her segmentin kendi içindeki sıralaması etkilenmez.
• Yalnızca iki segment. Daha ince ürün kesitleri — bot, spor ayakkabı, sırt çantası, lüks el çantası — her alt segmenti serinin kullandığı sekiz-soru tabanının altına indiriyor. Bu nedenle bu baskıda ürün ekseninin tamamı Ayakkabı/Çanta. Yukarıdaki bazı bulgular (çantadaki lüks küme, ayakkabıdaki atletik küme) daha ince kesitten yarar görürdü; henüz mümkün değil.
• Web temellilik eşit değil ve web temelli olmayan setin tamamını tek model sağlıyor. 150 web temelli olmayan yanıtın tamamı Gemini’ye ait. Bu nedenle 6. Bölüm Gemini’yi kendisiyle karşılaştırıyor ve web kullanımı soru setine rastgele dağılmadığı için karşılaştırmayı iki şekilde de yanıtladığı 20 soruyla sınırlıyor. Sonuç tek bir modele ait 100 yanıtlık bir bulgu; web aramasının genel özelliği olarak okunmamalı.
• Pazaryeri görünürlüğü büyük ölçüde tek bir modelin alışkanlığı. Trendyol ve Hepsiburada ana kesitte barajı geçiyor; ancak Trendyol’un 180 bahsedilmesinin 166’sı, Hepsiburada’nın 125 bahsedilmesinin 116’sı Grok’tan geliyor. Pazaryerlerini marka sıralamasında yersiz bulan okurlar §3.3’teki yalnızca-marka görünümlerini kullanmalı; yersiz bulmayanlar da tablonun bu bölümünün beş modelin uzlaşması olmadığını bilmeli.
• Kapsam dışı markalar çıkarıldı ve ikisi aksi durumda sıralamaya girecekti. Beş marka hiçbir sıralamada ve hiçbir köken payında görünmüyor. Lenovo ve Pegasus global kesitte %5 barajını aşmıştı — kabin boy seyahat sırt çantası ve 15,6 inç laptop çantası sorularına yanıt olarak anılan bir havayolu ile laptop üreticisi. Takip ediliyorlar ve 12. Bölümde kapsam dışı işaretli biçimde görülebilirler. Çıkarılan hiçbir marka bir bileşen maksimumunu belirlemiyor; dolayısıyla hariç tutma yayımlanan hiçbir puanı değiştirmiyor.
• Köken marka tesciline göre belirleniyor ve bunun sonuçları var. Sicilin sahiplikle uyuşmadığı 12 marka insan incelemesiyle düzeltildi. Manu Atelier ve Mlouye, Birleşik Krallık ve ABD tescillerine rağmen Türk; Lumberjack, Türk sahipliği ve operasyonuna rağmen yabancı kaydedildi ve yalnızca Türk marka isteyen yerli kesitte barajı geçen tek yabancı marka. Neri Karra ise Türk tesciline rağmen Bulgaristan merkezli operasyon temelinde yabancı kaydedildi. Bu sınırları farklı çizecek okurlar, yalnızca Manu Atelier’in sınıflandırmasının bile Çanta liderini köken açısından değiştirdiğini not etmeli.
• Modeller ana şirketi andığında alt markalar eksik sayılır. Kinetix, Polaris ve Lumberjack bağımsız anılacak kadar sık görünüyor ve barajı geçiyor; daha küçük grup markaları geçmiyor. Ayrı olarak Ziylan Grup marka olmayan kurumsal grup olarak sınıflandırıldı ve 39 yanıtı FLO, Kinetix, Polaris veya Lumberjack’e aktarılmadı. Grup bahsedilmesini marka bahsedilmesi sayan bir okumaya göre bu karar, söz konusu markaların ölçülen görünürlüğünü azaltıyor.
• Sözlükteki altı marka sıfır eşleşmeye sahip ve bütünlük için tutuluyor: Crash, Mavi ve Panda, yalnızca çok sözcüklü biçimde eşleşen çakışmalı takma adlar; dalkilicspor, genclercanta ve modakozmetikcanta ise yalnızca gösterilen alan adları üzerinden bulunan, hiçbir yanıtta adı geçmeyen kuruluşlar.
• Eşleştirmede geri çağırmadan çok hassasiyet tercih edildi. 19 kısa tamamı-büyük-harf ad büyük/küçük harfe duyarlı, dört ad ise yalnızca çok sözcüklü biçimde eşleştirildi; bu nedenle dolaylı veya alışılmadık yazımla geçen markalar eksik sayılmış olabilir. Diga ve Özder birebir aynı yanıt setini paylaşıyor — ikisi de Özözler Deri’nin alt markaları ve daima aynı cümlede anılıyor —; tek markanın yanlış bölünmesi değil, birlikte anılma olduğu insan incelemesiyle doğrulandı.
• 100’ü aşan bileşenler raporlanıyor, kırpılmıyor. 2.304 marka-kesit satırının 48’inde (%2,08), barajı geçmeyen markalar kurulmasına katkı vermedikleri ölçeğe göre puanlandığı için bir bileşen 100’ün üzerinde. En yüksek değer, ana kesitte Karınca’nın 118,7 konum bileşeni.
• Yalnızca Türkçe sorular. Sonuçlar Türkiye pazarı hakkında aynı sorular İngilizce sorulduğunda geçerli olmayabilir.
• Küçük puan farkları anlamlı değildir. Her sıralamanın sıkışık orta bölümünde bir-iki puanlık farklar fazla yorumlanmamalı; yalnızca daha büyük açıklıklar sağlamdır. Ana kesitte Mehry Mu ile Brooks arasında 0,11; Chanel ile Mlouye arasında 0,10 puan var.
• Görünürlük kalite değildir. Bu rapor yalnızca bahsedilmeyi ve konumu ölçer. Bir markanın olumlu anlatılıp anlatılmadığını, önerinin doğru olup olmadığını ya da ürünün iyi olup olmadığını değerlendirmez. Puan bir onay değildir.
• Modeller olasılıksaldır. Aynı soru farklı yanıtlar üretebilir; beş tekrar bu değişkenliği azaltır ama ortadan kaldırmaz.
• Kaynak türü dağılımı türetilmiştir, bağımsız sınıflandırma değildir. Bir alan adının türü, kök-site sahipliği üzerinden marka sözlüğünden gelir; bu yoksa alan adı etiketindeki isim eşleşmesine düşer. Özellikle 349 alan adından oluşan “diğer” sepetini gösterge niteliğinde okuyun; bu, gerçek bir kategoriden çok artık kümedir. Kaynak kapsamı modele göre de değişir.
• Çıktı uzunluğu sınırları ve model sürümleri farklıdır ve hızla eskir; bulgular 2. Bölümdeki sürümlerin Ağustos 2026’daki hâline özgüdür.

Sık Sorulan Sorular

12. Ekler ve Veri

12.1 Tüm sorular (45) ve kategorileri

Dağılım: 15 keşif, 15 özellik, 15 kullanım senaryosu; 22 yerli ve 23 global; iki ürün segmentinde Ayakkabı 24, Çanta 21. Her segmentte soru tipi dağılımı sırasıyla 8/8/8 ve 7/7/7 dengeli. Bu baskıda hiçbir soru yeniden yazılmadı.

12.2 Takip edilen tüm markalar (418 eşleşen)

12.3 Veri erişimi

Çalışma 424 markayı takip etti; bunların 418’i en az bir kez eşleşti. Ana kesitte 50, yerli kesitte 32, global kesitte 70 ve sekiz kesitten en az birinde 111 marka %5 barajını geçti. İnceleme ve yeniden üretilebilirliği desteklemek için temel veri talep üzerine paylaşılabilir: web temellilik işaretleriyle yanıt düzeyinde marka bahsedilmeleri, sekiz kesitin barajı geçen sıralamaları ve yalnızca-marka varyantları, tam filtrelenmemiş marka metrikleri, model ve soru tipi kırılımları, global pazar kırılımı, 691 alan adının tam kaynak listesi, Gemini web temelli-hafıza karşılaştırması, karar günlüğüyle birlikte marka sözlüğü ve gerekçesiyle reddedilen her aday, ayrıca yöntem ve veri sözlüğü.

Tüm rakamlar tek seferlik/anlık 21 Ağustos 2026 çalışmasını yansıtır ve 11. Bölümdeki kısıtlara tabidir. Bu ilk, yani baz ölçüm; çalışma üç ayda bir tekrarlanacak.

Herm.io hakkında ve açıklama

Herm.io bir tüketici davranışı ve pazarlama verisi şirketidir. İşletmelerin doğru müşterilere ulaşmasına yardımcı olmak için insanların markaları nasıl keşfettiğini ve seçtiğini inceleriz. Bu rapor, kamuya açık araştırmalarımızın bir parçasıdır ve üç ayda bir yürütülür.

Açıklama ve tarafsızlık

Bu rapordaki sıralamalar ve metrikler tamamen tarafsızdır ve raporda açıklanan yönteme dayanır. Hiçbir marka rapora dahil edilmek, sıralamasını yükseltmek veya içerikte nasıl anlatıldığını etkilemek için ödeme yapamaz ya da sponsorluk sağlayamaz.

Rapordaki bir markanın puanı kalite onayı veya değerlendirmesi değildir; yalnızca yapay zekâ modellerindeki mevcut görünürlüğünün ölçüsüdür. Herm.io’nun sunduğu hiçbir hizmet ya da ürün, bu raporun sonuçlarını doğrudan değiştirmek veya bir sıralamayı garanti etmek amacıyla satılmaz. Nesnelliği korumak için Herm.io’nun kendi alan adına yapılan tüm atıflar analizden önce kaynak verisinden çıkarılır. Böylece şirket kendi çalışmasında görünmez, kendini ölçmez ve kendi araştırmasından doğrudan fayda sağlamaz.