Giderek daha fazla gezgin arama çubuğunu atlayıp doğrudan bir AI asistanına nereden rezervasyon yapması gerektiğini soruyor. Biz de beş asistana Haziran’da ve yeniden Eylül’de aynı 30 soruyu sorduk. Bir pazarda yanıt tamamen değişti. Hangi markaların adını verdiklerini, nelerin yer değiştirdiğini ve neden “en çok önerilen” olmanın hâlâ “en iyi” olmakla aynı anlama gelmediğini inceledik.
ChatGPT’ye “bana güvenilir bir Türk tur acentesi öner” yazdığınızda saniyeler içinde kendinden emin bir yanıt alırsınız. Gemini’den bir araç kiralama firması bulmasını istediğinizde yine kendinden emin bir liste gelir. Grok’a sorduğunuzda Claude’un üç marka verdiği yerde dokuz marka görebilirsiniz. Keşif süreci, kullanıcının bağlantılar arasında gezip kendi kararını verdiği arama motorundan; tek, önceden sıralanmış bir yanıt sunan AI asistanına doğru kayıyor. Asistan üç markanın adını verdiğinde, bu üç marka fiilen göz hizasındaki rafa yerleşiyor; geri kalan her şey mağazanın arka tarafında kalıyor.
Bu, çeyreklik çalışmanın ikinci edisyonu. Dolayısıyla ilk kez yalnızca rafta kimin olduğunu değil, nelerin yer değiştirdiğini de söyleyebiliyoruz.
Bu rapor neden dikkate değer?
Türkiye’nin seyahat pazarı hem yurt içi hem de ülkeye gelen ziyaretçiler tarafında büyük. Yurt içi turizm harcamaları 2025’te yıllık bazda %32,4 artarak 555 milyar TL’ye ulaştı; yaklaşık 67,9 milyon yurt içi seyahat gerçekleşti (TÜİK, 2026, Hürriyet Daily News tarafından aktarıldığı üzere). Türkiye aynı yıl gelen ziyaretçilerden 65,2 milyar dolar turizm geliri elde etti; ziyaretçi sayısı 63,9 milyona ulaştı. Bu rakamlar sırasıyla %6,8 ve %2,7 artış anlamına geliyor (TÜİK, 2026, Anadolu Ajansı üzerinden).
Keşif giderek daha dijital hâle geliyor. IMARC, Türkiye online seyahat pazarını 2025 için 5,46 milyar dolar olarak hesaplıyor ve mobil öncelikli rezervasyon ile AI destekli seyahat planlamasına bağladığı yaklaşık %9 yıllık büyümenin 2034’e kadar sürmesini öngörüyor (IMARC Group, 2026); 16–74 yaş arası internet kullanım oranı ise 2025’te %90,9’a ulaştı (TÜİK, 2025). Araştırma aşamasındaki AI kayması küresel veride de görülüyor: Adobe, Temmuz 2025’te ABD seyahat sitelerine üretken AI kaynaklı trafiğin yıllık bazda %3.500 arttığını ve ankete katılan tüketicilerin %29’unun seyahat planlamak için AI kullandığını bildirdi (Adobe Analytics, 2025). Bu, asistanların yalnızca rezervasyon aracı değil, keşif ve karşılaştırma arayüzü hâline geldiğine dair bir işaret.
Bu çalışmanın ikinci pazarı olan araç kiralama, rezervasyon gelirinden çok filo verileriyle ölçülüyor: 2025’in 4. çeyreğinde günlük araç kiralama tarafında 138.300 araç ve 1,09 milyon sözleşme vardı; kiralama sektörü 2025 boyunca toplam 278,1 milyar TL değerinde araç satın aldı (TOKKDER/NielsenIQ, 2026; Anadolu Ajansı). Pazarda uluslararası zincirler (Avis/Budget, Enterprise, Europcar, Sixt) ile yerli firmalar (AVEC, Garenta, QCar, Rent Go, Zeplin, Ziraat Filo) birlikte faaliyet gösteriyor; Enuygun ve Yolcu360 gibi karşılaştırma platformları 100’den fazla kiralama firmasını listeliyor. Bu dijital keşif katmanı, asistanların kullanıcıya çıkardığı markalarla doğrudan kesişiyor.
Bütün bunlar tek bir soruyu önemli hâle getiriyor: Gezginler AI asistanlarına yönelirken, biri tur acentesi ya da kiralık araç sorduğunda bu asistanlar gerçekte hangi markaların adını veriyor? Eylül 2026’da tek bir gün içinde Haziran’da kullandığımız aynı 30 Türkçe soruyu beş önde gelen AI asistanına — GPT-5.6-luna-pro, Gemini, Claude, Perplexity ve Grok — beşer kez sorduk: iki pazarda 750 yanıt, bunların 748’i kullanılabilir.
Bir pazarda lider değişti
Haziran’da araç kiralamanın tepesinde uluslararası zincirler vardı ve Garenta üçüncü sıradaydı. Şimdi doğrudan lider: Haziran’daki %39,3’e karşılık araç kiralama yanıtlarının %66,6’inde adı geçiyor. Bu, iki pazardaki tüm markalar içinde en büyük hareket. Avis ikinci, Enterprise üçüncü. Uluslararası zincirler kaybolmadı; yalnızca artık listenin tepesinde değiller.
Tur acenteleri ise ters yönde hareket etti ve raf kapandı. Jolly Tur hâlâ lider ve tur yanıtlarının %74,6’inde adı geçiyor; bu çeyrekte sıralamaya giren tur acentelerinin tamamı Türk — yabancı marka sütunu boş. Tur acentesi yanıtlarındaki marka anılmalarının %98,2’i Türk firmalarına gidiyor. Araç kiralama ise %62,6 ile gerçekten karma bir pazar olmaya devam ediyor.
Liderlerin altında iki liste de hızla seyrekleşiyor. Takip ettiğimiz 205 markanın yalnızca 47 tanesi sıralamaya girecek kadar sık adlandırıldı (15 tur acentesi, 32 araç kiralama markası). Görünürlük yoğunlaşmış durumda: küçük bir grup rafın büyük kısmını kaplıyor, uzun kuyruk ise neredeyse hiç görünmüyor.
Tur acenteleri — güncel sıralama
Aşağıda %5 anılma eşiğini geçen tur acenteleri, AI Görünürlük Skoru’na göre sıralanıyor. Bu bir görünürlük sıralamasıdır; kalite sıralaması değildir.
Araç kiralama — güncel sıralama
Skor, o pazarda bu çeyreğin liderine göre konumu gösterir. Dolayısıyla iki liste arasında karşılaştırılamaz; Haziran skoruyla karşılaştırması ise Δ sütununda kesin büyüklük olarak değil yön olarak verilir. Takip edilen 205 markanın tamamını, her skorun arkasındaki ham anılma oranlarını ve ayrıntılı metodolojiyi güncel edisyonda bulabilirsiniz.
Asistanlar da değişti
Beş AI sisteminin aynı yanıta yakınsamasını bekleyebilirsiniz. Listenin en üstünde büyük ölçüde öyle oluyor — Jolly Tur her asistanın en çok adlandırdığı markalar arasında. Ancak diğer her yerde ayrışıyorlar ve bu çeyrekte yeni bir fark ortaya çıktı: asistanların kendileri de değişti.
Beş modelden üçü Haziran’da test ettiğimiz model sürümüyle birebir aynı ve üçünün de yanıt başına verdiği marka sayısı azaldı. Grok hâlâ en geniş listeyi veriyor; tipik bir yanıtta yaklaşık dokuz marka adı sayıyor. Claude ise yaklaşık üç markayla en seçici model. Fakat Haziran’ın kendi marka listesi üzerinden ölçtüğümüzde Grok 9,4’ten 8,0’a, Claude 4,3’ten 2,5’e düştü. Daha dar bir raf, küçük ya da yeni bir markanın listeye girmesi için daha az yer demek.
Bir asistan web’de arama yapmayı büyük ölçüde bıraktı
Haziran’da tüm yanıtların yaklaşık %98’i canlı web araması kullanılarak oluşturulmuştu. Bu çeyrekte oran %87,57 — ve düşüşün neredeyse tamamı tek bir modelden geliyor. Gemini’nin arama oranı %90,7’den 39.3% seviyesine indi; tüm çalışmada hiç web kaynağı kullanmayan 93 yanıtın 91 tanesi Gemini’ye ait. Diğer dört model neredeyse her yanıtta arama yaptı.
Asistanlar arama yaptığında hâlâ diğer tüm kaynak türlerinden daha fazla markaların kendi web sitelerine yaslanıyor — ancak Haziran’daki %48’e karşılık bu çeyrekte atıfların %41,4’i. Daha fazla kaynağı, daha yüzeysel biçimde okuyorlar.
Üzerinde durmaya değer bir ayrıntı daha var: 8 markanın kendi web sitesi kaynak olarak gösterildiği hâlde bu markalar tek bir yanıtta bile adlandırılmadı. Okunmak, önerilmekle aynı şey değil.
En önemli bulgu bir sıralama değil
Okuyucuların bu çalışmadan en çok şunu almasını istiyoruz: AI tarafından önerilmek, bir markanın iyi olduğu anlamına gelmez. Bir asistan bir markayı sık adlandırdığında bunun genellikle gösterdiği şey, o marka hakkında çok fazla bilgi bulunmasıdır. Markanın turlarının daha iyi, araçlarının daha yeni, fiyatlarının daha düşük ya da hizmetinin daha güvenilir olduğu anlamına gelmez. AI görünürlüğü bir markanın ne kadar kolay bulunduğunu ölçer; ne kadar iyi olduğunu değil. Gezginler ne bir AI önerisini ne de bu raporu kalite hakkında bir hüküm olarak okumalı.
Seri artık birden fazla edisyona sahip olduğu için bir uyarı daha: Bir markanın skoru yalnızca marka hareket ettiğinde değil, lider hareket ettiğinde de değişir. Ayrıca beş asistandan ikisi edisyonlar arasında değişti. Yukarıdaki Δ sütunu bu nedenle yönü gösterir, kesin büyüklüğü değil. Tam raporda her trend rakamı, altında yatan ham anılma oranıyla birlikte veriliyor; çeyrekler arasında birebir taşınabilen katman da bu ham katman.
Raporun tamamını okuyun
Bu yazı bir özet. Tam raporda iki liderlik tablosunun eksiksiz hâli, her AI asistanının kırılımı, soru türü liderleri, Türk-yabancı analizi ve ayrıştırması, kaynak analizi, Haziran’a göre trend ve eksiksiz metodoloji yer alıyor. Çalışmayı her çeyrekte tekrarlıyoruz; güncel ve geçmiş edisyonları aşağıda bulabilirsiniz.
Bu çalışma hakkında: Herm.io bir tüketici davranışı ve pazarlama verisi şirketidir. SEO veya AI sıralama hizmeti satmıyoruz; hiçbir marka raporda yer almak için ödeme yapmadı ve bir markanın skoru yalnızca görünürlüğün ölçüsüdür, onay anlamına gelmez. Analizi tarafsız tutmak için Herm.io’nun kendi sayfalarına yapılan tüm AI atıflarını da kaynak verisinden çıkardık. Veride nerede durduğunu merak eden markalar bulguların tarafsız bir değerlendirmesi için görüşme planlayabilir; ücretsizdir ve satın alınacak bir şey yoktur.
İlkem Erul
Contributor
Dijital pazarlama, müşteri yönetimi ve B2C sadakat alanında dokuz yılı aşkın deneyime sahibim. Global markaların büyümesine yardımcı oldum ve şimdi Herm.io'nun kurucu ortağı olarak tüketiciler için daha akıllı, daha güvenli alışveriş deneyimleri üzerine çalışıyorum.
İlkem'den dahası